🔹 روکش زیرکونیا چیست؟

روکش زیرکونیا یک نوع پروتز ثابت دندانی است که از ماده‌ای به نام زیرکونیوم دی‌اکسید (ZrO₂) ساخته می‌شود.
این ماده نوعی سرامیک با استحکام بسیار بالا و زیست‌سازگار است که امروزه جایگزین محبوبی برای روکش‌های فلزی–سرامیکی (PFM) شده است.

🔹 انواع اصلی روکش‌های زیرکونیا

1. زیرکونیای مونو‌لیتیک (Monolithic Zirconia)

   • تماماً از زیرکونیا ساخته می‌شود

   • مقاومت مکانیکی فوق‌العاده بالا (تا ۱۲۰۰ مگاپاسکال)

   • مناسب برای دندان‌های خلفی (آسیاب‌ها)

   • ظاهر نسبتاً مات‌تر نسبت به نوع لایه‌دار

2. زیرکونیای لایه‌دار (Layered Zirconia)

   • هسته از زیرکونیا + لایه خارجی پرسلن

   • زیبایی عالی (شفافیت و رنگ شبیه دندان طبیعی)

   • مناسب دندان‌های قدامی (جلویی)

   • اما احتمال ترک خوردن پرسلن روکش‌شده وجود دارد (Chipping)

3. زیرکونیای شفاف (High-Translucency Zirconia)

   • نسل جدید با شفافیت بیشتر

   • ترکیب زیبایی و استحکام

   • برای قدام و خلف هر دو کاربرد دارد

🔹 مزایای روکش زیرکونیا

✅ استحکام بسیار بالا → مقاومت در برابر شکست و ساییدگی
✅ زیبایی قابل قبول (به‌خصوص نوع شفاف یا لایه‌دار)
✅ زیست‌سازگار و ضد حساسیت (بدون فلز، ایجاد آلرژی نمی‌کند)
✅ سازگاری عالی با لثه → التهاب کمتر نسبت به PFM
✅ دوام طولانی → میانگین ماندگاری ۱۰–۱۵ سال (با مراقبت خوب حتی بیشتر)
✅ تراش کمتر دندان نسبت به PFM در بعضی موارد
✅ هدایت حرارتی پایین → حساسیت دندان کمتر به گرما و سرما

🔹 معایب و محدودیت‌ها

❌ هزینه بالاتر از کامپوزیت یا PFM
❌ ترمیم‌پذیری محدود (اگر بشکند معمولاً باید تعویض شود)
❌ در گذشته زیبایی کمتری نسبت به پرسلن خالص داشت (نسل‌های جدید این مشکل را کمتر کرده‌اند)
❌ اگر نازک ساخته شود، ممکن است استحکامش کمتر از انتظار باشد

🔹 مراحل ساخت روکش زیرکونیا

1. آماده‌سازی دندان: تراش دندان و قالب‌گیری یا اسکن دیجیتال

2. مدل‌سازی دیجیتال (CAD/CAM): طراحی روکش با نرم‌افزار

3. تراش زیرکونیا با دستگاه CNC

4. سینتر کردن (Sintering): پخت در کوره دمای بالا برای افزایش استحکام

5. رنگ‌آمیزی/لایه‌گذاری پرسلن (در صورت نیاز)

6. چسباندن روی دندان با سمان رزینی یا گلاس‌آینومر اصلاح‌شده

🔹 موارد کاربرد

• بازسازی دندان‌های تخریب‌شده (قدامی و خلفی)

• روکش روی دندان‌های عصب‌کشی‌شده

• پایه بریج‌های چند واحدی

• روکش روی ایمپلنت (Abutment + Crown)

• جایگزین زیبایی برای PFM در بیماران با لثه حساس

🔹 طول عمر و ماندگاری

• میانگین ۱۰–۱۵ سال با مراقبت مناسب

• گزارش‌هایی از ماندگاری بالای ۲۰ سال هم وجود دارد

• عوامل مؤثر: بهداشت دهان، کیفیت تراش و سمان، عادات بیمار (براکسیزم، رژیم غذایی)

🔹 مراقبت‌های بعد از نصب روکش زیرکونیا

• مسواک و نخ دندان روزانه

• پرهیز از جویدن اجسام سخت (یخ، هسته، ته‌خودکار)

• مراجعه منظم هر ۶ ماه به دندانپزشک

• در صورت براکسیزم → استفاده از نایت‌گارد

• توجه به سلامت لثه اطراف روکش (جرم‌گیری دوره‌ای)

🔹 مقایسه با سایر روکش‌ها

نسل‌های مختلف زیرکونیا

1. نسل اول (Traditional Zirconia)

   • مات، خیلی مقاوم، بیشتر برای فریم بریج‌ها استفاده می‌شد.

   • زیبایی ضعیف، مناسب قدام نبود.

2. نسل دوم (High Translucent Zirconia)

   • با کاهش میزان آلومینا و تغییر دانه‌ها → شفاف‌تر شد.

   • زیبایی بهتر، استحکام هنوز بالا.

3. نسل سوم (Cubic Zirconia / 5Y-TZP)

   • درصد بیشتری از فاز مکعبی → شفافیت عالی (قابل رقابت با پرسلن).

   • استحکام کمی کمتر از نسل اول، اما برای دندان‌های جلو عالی است.

🔹 انواع روکش زیرکونیا در کلینیک

• Monolithic Zirconia (یکپارچه از زیرکونیا) → برای خلفی‌ها عالی، نشکن.

• Layered Zirconia (هسته زیرکونیا + روکش پرسلنی) → زیبایی زیاد، اما خطر ترک خوردن پرسلن وجود دارد.

• Multilayer Zirconia (تکنولوژی جدید) → شفافیت در ناحیه قدام + استحکام در ناحیه خلف (یک بلوک با تغییر تدریجی ویژگی‌ها).

🔹 مراحل درمان روکش زیرکونیا

1. معاینه و تصمیم‌گیری

   • بررسی سلامت ریشه، لثه و استخوان.

   • رادیوگرافی برای اطمینان از وضعیت ریشه و پوسیدگی.

2. آماده‌سازی (تراش دندان)

   • تراش حداقل ۱ تا ۱.۵ میلی‌متر (کمتر از PFM در برخی موارد).

   • توجه به خط پایان (Chamfer یا Shoulder).

3. قالب‌گیری یا اسکن دیجیتال (Intraoral Scanner)

   • امروزه بیشتر با CAD/CAM انجام می‌شود.

4. ساخت روکش در لابراتوار

   • طراحی دیجیتال → تراش بلوک زیرکونیا با CNC → سینتر در کوره (تا ۱۵۰۰°C).

   • رنگ‌گذاری و پرداخت سطحی.

5. امتحان کلینیکی

   • چک اکلوژن، تطابق حاشیه، رنگ.

6. سمنت کردن

   • می‌تواند با سمان رزینی یا گلاس‌آینومر اصلاح‌شده انجام شود.

   • برای قدام (نیاز به زیبایی و باندینگ قوی) معمولاً از سمان رزینی استفاده می‌شود.

🔹 مزایای مهم بالینی

• تحمل فشارهای بالا (حتی برای بریج‌های بلند).

• مناسب برای بیماران با براکسیزم (اگر همراه با نایت‌گارد).

• عدم تحریک لثه (برخلاف فلز–سرامیک‌ها).

• رنگ ثابت و پایدار (برخلاف کامپوزیت‌ها).

• کمتر دچار سایش می‌شود.

🔹 محدودیت‌ها و معایب

• قیمت نسبتاً بالا.

• اگر ترک بخورد یا لب‌پر شود → معمولاً باید تعویض شود (قابل تعمیر مثل کامپوزیت نیست).

• تراش بیشتری نسبت به لمینیت نیاز دارد.

• نوع مونو‌لیتیک خیلی محکم است، اما گاهی ممکن است باعث سایش دندان مقابل شود (اگر سطح خوب پولیش نشده باشد).

🔹 طول عمر و دوام

• مطالعات نشان داده‌اند که ۹۰–۹۵٪ روکش‌های زیرکونیا بعد از ۱۰ سال هنوز موفقیت بالینی دارند.

• میانگین ماندگاری: ۱۰ تا ۱۵ سال، و در بیماران با بهداشت عالی حتی ۲۰ سال.

🔹 مراقبت‌های ضروری

• مسواک و نخ دندان مرتب.

• مراجعه هر ۶ ماه برای چکاپ و پولیش.

• پرهیز از باز کردن اجسام سخت با دندان.

• در صورت براکسیزم → استفاده حتماً از نایت‌گارد.

• جرم‌گیری دوره‌ای برای سلامت لثه.

✅ جمع‌بندی نهایی
روکش زیرکونیا ترکیبی از قدرت مکانیکی بالا و زیبایی قابل قبول تا عالی است. برای اکثر بیماران (چه نیاز به استحکام، چه زیبایی) بهترین گزینه محسوب می‌شود و به همین دلیل امروزه بیشترین کاربرد را در پروتز ثابت دارد.