در یک جمله:

کامپوزیت دندان معمولاً ۵ تا ۷ سال عمرِ بالینیِ قابل‌قبول دارد و با مراقبتِ درست می‌تواند تا حدود ۸–۱۰ سال هم عملکرد و زیبایی خوبی بدهد. البته این عدد «میانگین» است؛ بعضی‌ها زودتر به ترمیم/پولیش نیاز پیدا می‌کنند و بعضی‌ها هم طولانی‌تر از این بازه بدون مشکل استفاده می‌کنند.

چرا عددها متفاوت‌اند؟

کامپوزیت یک ماده “قابل‌تعمیر” است و فرسودگی‌اش تدریجی رخ می‌دهد. به‌جای یک شکست ناگهانی (مثل برخی سرامیک‌ها)، معمولاً با مشکلات کوچک شروع می‌شود که با پولیش یا ترمیم موضعی حل می‌شوند و عمر کار را بالا می‌برند. بنابراین «ماندگاری» هم به طراحی و اجرا بستگی دارد هم به رفتار و شرایط دهانی شما.

عوامل تعیین‌کننده‌ی ماندگاری

مرتبط با بیمار

• بهداشت دهان (مسواک منظم + نخ/بین‌دندانی) → کمترین لکه‌گیری و پوسیدگی لبه‌ها

• عادات فانکشن/پارافانکشن: دندان‌قروچه، ناخن‌جویدن، گاز زدن یخ/هسته → لب‌پر شدن زودتر

• رژیم رنگ‌زا و سیگار: چای، قهوه، زعفران، سس‌ها، دخانیات → نیاز به پولیش زودتر

• اسیدها (ریفلاکس معده، نوشابه‌های گازدار/انرژی‌درینک) → نرم شدن سطح و مات‌شدن

• اکلوژن: اوربایت/اورجت نامتعادل یا تماس‌های ضربه‌ای روی لبه‌های قدامی → میکرولب‌چِر

مرتبط با درمان

• ایزولاسیون و چسباندن درست (رابر‌دم/کنترل رطوبت، پروتکل باندینگ)

• انتخاب ماده (نانو-هیبریدهای جدید پولیش‌پذیری و ثبات رنگ بهتری دارند)

• طراحی (تقسیم نیرو، عدم ایجاد لبه‌های تیز و نواحی نازک)

• فینیشینگ و پولیشِ حرفه‌ای (زِبری کمتر = جذب رنگ کمتر)

اعداد تقریبی که واقع‌بینانه‌اند

• ونیر/باندینگ کامپوزیت قدامی:

  • ۵ سال: اغلب موارد با موفقیت ۸۰–۹۰٪ (ممکن است نیاز به پولیش/ری‌تورچ داشته باشند)

  • ۱۰ سال: حدود ۵۰–۷۰٪ بدون تعویض کامل (به‌کمک تعمیرات کوچک و پولیش دوره‌ای)

• ترمیم‌های پشتی (کلاس II کامپوزیت): میانگین ۷–۱۰ سال (بسته به اندازه حفره و بهداشت)

مقایسه‌ی ساده: سرامیک/لمینیت پرسلنی معمولاً ۱۰–۱۵ سال دوام زیبایی/مکانیکی بهتری دارد، اما قابل‌تعمیر مثل کامپوزیت نیست و هزینه/زمان و تراش بیشتری می‌خواهد.

شایع‌ترین علل کاهش عمر

• تغییر رنگ سطحی/حاشیه‌ای (قابل پولیش)

• لب‌پر شدن‌های ریز (اغلب قابل تعمیر نقطه‌ای)

• سایش و از دست رفتن درخشندگی (پولیش مجدد)

• پوسیدگی ثانویه در لبه‌ها (نیاز به تعویض بخشی یا کامل ترمیم)

• دباند شدن (کمتر شایع؛ معمولاً مشکل ایزولاسیون/اکلوژن)

چطور عمر کامپوزیت را بیشتر کنیم؟

• بهداشت دقیق: مسواک ۲×/روز + نخ/بین‌دندانی روزانه

• خمیردندان کم‌سایش (از سری‌های “whitening” پُر‌سایش با RDA بالا دائمی استفاده نکنید)

• دهانشویه الکلیِ دائم نه؛ اگر لازم است، الکل‌فری بگیرید

• پولیش حرفه‌ای هر ۶–۱۲ ماه (اسکیلینگ ملایم + خمیرهای پولیش مخصوص کامپوزیت)

• محافظ شبانه (نایت‌گارد) اگر دندان‌قروچه دارید

• عادات بد را حذف کنید: یخ/هسته، باز کردن بسته‌ها با دندان، خودکارجویدن

• بعدِ بلیچینگ دندان طبیعی: بدانید که کامپوزیت سفید نمی‌شود؛ اگر اختلاف رنگ پیدا شد، پولیش/تعویض قطعه لازم است

• رعایت رژیم رنگ‌زا: نوشیدنی‌های رنگی را با نی و آبکشی بعد از مصرف

«تعمیر» بهتر است یا «تعویض»؟

• لبه‌گیری/تغییر رنگ خفیف → پولیش و سیلانت لبه‌ها

• لب‌پر کوچک → ترمیم نقطه‌ای با همان رنگ و باندینگ

• پوسیدگی/لب‌پر شدید یا mismatch رنگ واضح → تعویض بخشی یا کامل

• تکرار شکست‌ها یا براکسیزم شدید کنترل‌نشده → فکر به سرامیک (همراه با نایت‌گارد)

تعریف «ماندگاری کامپوزیت»

وقتی می‌گوییم «ماندگاری کامپوزیت دندان»، منظور می‌تواند چند چیز متفاوت باشد:

1. ماندگاری زیبایی (حفظ رنگ، براقیت، عدم لکه‌گیری)

2. ماندگاری مکانیکی (لب‌پر نشدن، ترک نخوردن، نیفتادن)

3. ماندگاری بیولوژیک (عدم پوسیدگی زیر ترمیم، سازگاری با لثه)

در واقع، ممکن است یک کامپوزیت از نظر مکانیکی سالم باشد اما رنگش تغییر کرده باشد و بیمار بخواهد تعویض کند.

🔹 بازه‌های زمانی واقعی

• ۵ سال اول:
  بیشترین درصد ماندگاری. بیشتر بیماران با کمی پولیش دوره‌ای همچنان نتیجه را عالی می‌بینند.

• ۵ تا ۷ سال:
  حدود ۷۰–۸۰٪ بیماران هنوز نیاز به تعویض کامل ندارند، اما ممکن است پولیش یا ترمیم موضعی لازم شود.

• ۷ تا ۱۰ سال:
  درصد بیشتری از کامپوزیت‌ها دچار تغییر رنگ واضح، لب‌پریدگی‌های کوچک یا پوسیدگی ثانویه می‌شوند. با این حال، حدود نیمی از بیماران هنوز هم با تعمیرات جزیی از همان ترمیم استفاده می‌کنند.

• بیش از ۱۰ سال:
  موارد استثنایی هستند (معمولاً کسانی که بهداشت عالی، اکلوژن متعادل و رژیم غذایی مناسب دارند).

🔹 چه چیزی بیشترین اثر را دارد؟

۱. ویژگی‌های بیمار

• براکسیزم (دندان‌قروچه): مهم‌ترین عامل کاهش عمر. نیروهای جانبی باعث لب‌پر شدن می‌شوند.

• بهداشت دهان: هرچه پلاک و جرم بیشتر → تغییر رنگ و پوسیدگی حاشیه‌ای سریع‌تر.

• عادات تغذیه‌ای: قهوه، چای، سیگار، سس گوجه، زردچوبه → لکه‌گیری سریع‌تر.

• اسیدها: نوشابه‌ها، ریفلاکس معده → سطح را مات و نرم می‌کند.

• سن بیمار: در سنین بالاتر، خشکی دهان و تغییرات مینای اطراف می‌تواند پوسیدگی ثانویه را تسریع کند.

۲. کیفیت درمان

• ایزولاسیون: اگر حین کار بزاق یا خون به ناحیه برسد، چسبندگی ضعیف می‌شود.

• انتخاب کامپوزیت: نسل جدید نانو-هیبریدها ثبات رنگ و براقیت بهتری دارند.

• مهارت دندانپزشک در لایه‌گذاری: ضخامت لایه‌ها، کنترل کانتور و نقطه تماس.

• فینیشینگ و پولیش نهایی: اگر سطح صاف و صیقلی نباشد، لکه‌ها سریع‌تر می‌نشینند.

🔹 مشکلات شایع بعد از چند سال

1. تغییر رنگ سطحی:
   معمولاً با یک جلسه پولیش حرفه‌ای کاملاً برطرف می‌شود.

2. لب‌پر شدن‌های کوچک:
   خیلی راحت با افزودن کمی کامپوزیت همان رنگ تعمیر می‌شود.

3. سایش و از دست رفتن جلای سطح:
   پولیش یا بازسازی جزئی لازم می‌شود.

4. پوسیدگی ثانویه در لبه‌ها:
   اگر بهداشت ضعیف باشد یا باندینگ درست نباشد.

5. دباند کامل (افتادن ترمیم):
   نسبت به موارد بالا نادرتر است، ولی در صورت ایزولاسیون بد یا ضربه شدید ممکن است.

🔹 چه کنیم عمرش بیشتر شود؟

✅ مسواک نرم + خمیردندان کم‌سایش
✅ نخ دندان و مسواک بین‌دندانی روزانه
✅ شست‌وشو با آب بعد از مصرف قهوه، چای، نوشابه
✅ پولیش حرفه‌ای هر ۶–۱۲ ماه
✅ استفاده از نایت‌گارد اگر دندان‌قروچه دارید
✅ پرهیز از جویدن یخ، هسته، ناخن یا باز کردن بسته‌ها با دندان
✅ معاینه دوره‌ای برای تشخیص پوسیدگی یا لب‌پر شدن در مراحل اولیه

🔹 مقایسه با سرامیک

• کامپوزیت:

  • عمر میانگین ۵–۷ سال

  • هزینه کمتر

  • بدون تراش یا با تراش کم

  • قابلیت تعمیر آسان

  • حساس به لکه‌گیری و سایش

• سرامیک (لمینیت پرسلنی):

  • عمر میانگین ۱۰–۱۵ سال

  • هزینه بیشتر

  • نیاز به تراش (هرچند کم)

  • تعمیرپذیری محدود (معمولاً تعویض کامل لازم است)

  • ثبات رنگ عالی و براقیت ماندگار

🔹 جمع‌بندی

• ماندگاری کامپوزیت، میانگین ۵ تا ۷ سال است، ولی با مراقبت خوب تا ۱۰ سال هم می‌تواند زیبا و سالم بماند.

• مزیت اصلی کامپوزیت این است که حتی اگر دچار تغییر رنگ یا لب‌پر شود، قابل ترمیم و پولیش است و نیاز به تراش دوباره و هزینه زیاد ندارد.

• برای بیماران جوان یا کسانی که دنبال روش ارزان‌تر، سریع‌تر و کم‌تهاجم‌تر هستند، کامپوزیت انتخاب خوبی است.

• برای کسانی که دوام طولانی‌مدت، ثبات رنگ و براقیت عالی می‌خواهند، سرامیک گزینه‌ی برتر است.